facebook groups   google play

Tezat Sanatı Nedir?

Anlamca birbirine zıt iki duygu, düşünce, hayal ve kavramı bir arada kullanma sanatıdır. Bir düşünceyi karşıtıyla göstermek ya da anlatmak sözü etkili kılar. Ayrıca zıt kelimelerin bir arada kullanılması da her zaman zıtlık doğurmaz.(Numan Külekçi) 
UYARI: Türkçede yer alan tezat sanatı ile edebiyat içerisindeki tezat sanatında alan farkı bulunmaktadır. Türkçede bir kelimenin olumsuzu onun zıttı kabul edilmez. Yani ağlamak kelimesinin zıttı gülmektir. Ağlamamak ise onun olumsuzudur. 
“Beyaz kâğıt üzerine kara kalemle resim yapıyor.” 
Beyaz-kara tezatlık yoktur. Tezatlık olması için bir noktada birleşmeleri gerekir. “ak akçe kara gün içindir.” Atasözünde “kara gün” kötü günü ifade ettiği için ak kelimesiyle tezatlık meydana getirmiştir. 

Tezatlık olumlu eylemlerle ya da aralarında manada tezatlık olan sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla da yapılabilir. 

Cihânın yüzünü güldürmüş iken lutf u şâdmân 
Revâ mı ben duâkârın gibi bir nüktedân ağlar 
“Güldürmek” ve “ağlamak” filleri olumlu olarak bir manada karşılaştırması yapılmıştır. 

ÖRNEKLER: 
Ya gezen bir ölü yahut gömülen bir diriyim 
Mumyadır canlı da cansız da bu kabristanda
(Ölü-diri)


Ne efsȗnkâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyet 
Esîr-i aşkın olduk gerçi kurtulduk esâretten
(Hürriyet-esir-i aşk- esaret) 


Gülmek ol goncaya münasiptir 
Ağlamak bu dil-i hazine gerek
(Gülmek-ağlamak


Âyînedir bir birine subh u şâmımız 
(subh: sabah, şâm: akşam) 

Işk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tâbib 
Kılma dermân kim helâkim zehri dermânındadır 
(dert-derman) 

Dil hânesini yık koma taş üstüne bir taş 
Sen yap anı iller ana virâne disünler 
(yık-yap)


Hazırlayan: Ömer Genceli

İçeriklerimiz, pdf anlatımlar dahil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunmaktadır. Telif haklarının herhangi bir şekilde ihlali, başka yerlerde isimsiz yayımlanması, çeşitli kitap kaynaklarında izinsiz yer alması, içeriğin izinsiz kopyalanıp başka bir isimle tanıtılması vb. ile yapan kişi, kişiler veyahut kurumlar hakkında gerekli işlemler başlatılacaktır. 
 Türkçe ve Edebiyat yönetimi.

Yorum Gönder

0 Yorumlar