APPSTORE PLAYSTORE
edebiyatveturkce.com > Türk Dili ve Edebiyatı > Faydalı Edebiyat Notları > Türk Edebiyatında Türlere Göre İlkler | PDF

Türk Edebiyatında Türlere Göre İlkler | PDF

/
15 May 2019
/
/
3 Yorum
, ,
Okuyan: 3.158

Türk edebiyatının en sık tercih edilen soru tiplerinden biri olan ilkleri, türlere göre sınıflandırdık ve bir araya getirdik. Tablo sürekli güncellenecek ve sizlere faydalı bir sözlük olmaya devam edecektir. Takipte kalın.

ROMAN

Batılı tekniğe uygun ilk roman:

Aşk-ı Memnu – Halit Ziya Uşaklıgil

Bilinç akışı tekniğini ve iç konuşmanın kullanıldığı ilk roman:

Araba Sevdası – Recaizâde Mahmut Ekrem

Cumhuriyet Dönemi’nde köy romancılığının ilk örneği:

Yaban – Yakup Kadri Karaosmanoğlu

İç monolog tarzı yazılmış ilk roman:

Bir Düğün Gecesi

İki yazarın birlikte yazdığı ilk roman:

Hayal ve Hakikat – A. Mitat Efendi ve F. Aliye Hanım

İlk çeviri roman:

Telemak – Yusuf Kamil Paşa

İlk çocuk çizgi roman:

Kara Maske

İlk çocuk romanı:

Bağrı Yanık Ömer – Mahmut Yesari

İlk edebî roman:

İntibah – Namık Kemal

İlk kadın polisiye yazarı:

Pempe Evin Esrarı – Fahriye Şükrü

İlk kadın romancı:

Fatma Aliye – Muhâdarât

İlk korku romanı:

Gulyabani – Hüseyin Rahmi Gürpınar

İlk köy romanı:

Karabibik – Nabizâde Nazım

İlk macera romanları:

Hüseyin Fellah ve Hasan Mellah – A. Mithat Efendi

İlk natüralist roman:

Zehra – Nabizâde Nazım

İlk polisiye romanı:

Esrar-ı Cinayât – Ahmet Mithat Efendi

İlk psikolojik roman denemesi:

Zehra – Nabizâde Nazım

İlk psikolojik roman:

Eylül – Mehmet Rauf

İlk realist roman:

Araba Sevdası – Recaizâde Mahmut Ekrem

İlk tarihî roman denemesi:

Yeniçeriler – Ahmet Mithat Efendi

İlk tarihî roman:

Cezmi – Namık Kemal

İlk TDK Roman Ödülü:

Suçumuz İnsan Olmak – Oktay Akbal

İlk yeraltı roman örneği:

Ağır Roman – Metin Kaçan

İlk yerli çizgi roman karakteri:

Köroğlu – Şahap Ayhan

İlk yerli roman:

Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat – Şemsettin Sami

Köleliği işleyen ilk roman:

Sergüzeşt – Samipaşazâde Sezai

Kurtuluş Savaşı’nı doğrudan işleyen ilk roman:

Ateşten Gömlek – Halide Edip Adıvar

Pastiş tekniğini bütüncül bir genişlikte ilk kez kullanan:

Latife Tekin

 

Hikâye

Batılı tekniğe uygun ilk hikâye:

Küçük Şeyler – Samipaşazade Sezai

İlk hikâye denemesi:

Müsameretnâme – Emin Nihat

İlk hikâye kitabı:

Letaif-i Rivayet – Ahmet Mithat Efendi

Konuşma diliyle hikâye yazan ilk sanatçı:

Ömer Seyfettin

Kölelik konusunu işleyen ilk hikâye:

Esaret – Ahmet Mithat Efendi

 

Şiir

Anadolu sahası ilk hamse sahibi:

Hamdullah Hamdi

Anadolu sahası ilk tezkire örneği:

Heşt Behişt – Sehi Bey

Anjabmanı kullanan ilk sanatçı:

Tevfik Fikret

Aruzu Türkçeye uyarlayan ilk sanatçı:

Tevfik Fikret

Başlık kullanılan ilk şiir:

Arz-ı Muhabbet – İbrahim Şinasi

Bilinen ilk Türk şairi:

Aprın Çor Tigin

Cumhuriyet dönemi bildiri yayımlayan ilk topluluk:

Yedi Meşaleciler

Divan edebiyatında bilinen ilk kadın sanatçı:

Zeynep Hatun

Divan sahibi  ilk Osmanlı padişahı:

Fatih Sultan Mehmet

Edebî bildiri yayımlayan ilk topluluk:

Fecriati

En çok şiir yazan Osmanlı padişahı:

Muhibbî (Kanuni Sultan Süleyman)

İlk çocuk şiir kitabı:

Çocuk Şiirleri – İ. Alaaddin Gövsa (1911)

İlk eğitsel çocuk şiirleri örneği:

Şermin – Tevfik Fikret (1914)

İlk divan sahibi:

Yunus Emre

İlk divan şairi:

Hoca Dehhani

İlk hamse sahibi:

Ali Şîr Nevâî

İlk kafiyesiz şiir:

Validem – Abdülhak Hamit Tarhan

İlk kez mahlas kullanan Osmanlı padişahı:

Avnî (Fatih Sultan Mehmet)

İlk kez mahlas kullanan şair:

Gülşehri (Bazı makalelerde Şeyhî kabul edilir.)

İlk köy şiiri:

Köylü Kızların Şiiri – Muallim Naci

İlk mensur şiir:

Mensur Şiirler – Halit Ziya Uşaklıgil

İlk metafizik şiir:

Makber –Abdülhak Hamit Tarhan

İlk pastoral şiir:

Sahra – Abdülhak Hamit Tarhan

İlk postmodern roman:

Tutunamayanlar – Oğuz Atay

İlk şarkı yazarı:

Nail-i Kadim

İlk şiir antolojisi:

Harabat – Ziya Paşa

İlk şiir çevirisi:

Tercüme-i Manzume – İbrahim Şinasi

İlk tasavvuf şairi:

Ahmet Yesevî

İlk tezkire örneği:

Mecalisü’n Nefais – Ali Şîr Nevâî

Kadın sorunlarının işlendiği ilk roman:

Henüz On Yedi Yaşında – Ahmet Mithat Efendi

Şiir yazan ilk Osmanlı padişahı:

II. Murat

Şiirde ilk kez Türk adını kullanan şair:

Mehmet Emin Yurdakul

Şiirde noktalamaları kullanan ilk sanatçı:

Tevfik Fikret

 

TİYATRO

Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro:

Eşber –Abdülhak Hamit Tarhan

Cumhuriyet Döneminde heceyle yazılan ilk eser:

Binnaz – Yusuf Ziya Ortaç

Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro:

Nesteren –Abdülhak Hamit Tarhan

İlk çocuk tiyatrosu:

Çocuklara İlk Tiyatro Dersi ve Gülmeyen Çocuk – Kemal Küçük

İlk epik tiyatro:

Keşanlı Ali Destanı – Haldun Taner

İlk Müslüman kadın oyuncu:

Afife Jale

İlk Türk tiyatrosu:

Güllü Agop’un Osmanlı Tiyatrosu

İlk yerli tiyatro:

Şair Evlenmesi –İbrahim Şinasi

Sahnelenen ilk tiyatro:

Vatan yahut Silistre –Namık Kemal

Trajedi alanında eser veren ilk sanatçı:

Ali Haydar Bey

Yabancı ülkede geçen ilk tiyatro:

Finten – Abdülhak Hamit Tarhan

Yazılan ama yayımlanmamış ilk tiyatro:

Hikâye-yi İbrahim Paşa ve İbrahim Gülşenî – Hayrullah Efendi

 

GAZETE VE DERGİ

Batılı anlamda ilk eleştiri:

Tahrib-i Harabat  – Namık Kemal

En uzun ömürlü edebiyat dergisi:

Varlık – Yaşar Nabi Nayır

İlk çocuk dergisi:

Mümeyyiz – Sıdkı Efendi

İlk deneme yazarı:

Nurullah Ataç

İlk dergi örneği:

Mecmua-ı Fünun – Münif Paşa

İlk edebiyat dergisi:

Hazine-i Evrak

İlk edebiyat eleştirisi:

Lisan-ı Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir – Namık Kemal

İlk fıkra yazarı:

Ahmet Rasim

İlk makale örneği:

Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi – İbrahim Şinasi

İlk mizah dergisi:

Diyojen – Teodor Kasap

İlk özel gazete:

Tercüman-ı Ahval –İbrahim Şinasi ve Agah Efendi

İlk resmî gazete:

Takvim-i Vakayi

İlk röportaj örneği:

Rüya – Ziya Paşa

İlk yarı resmî gazete:

Ceride-i Havadis

Nesnel eleştirinin nasıl yapılmasını söyleyen ilk kişi:

Recaizâde Mahmut Ekrem

Resimli ilk gazete:

Ayine-i Vatan – Eğribozlu Mehmet Arif Bey

Yurt dışında çıkarılan ilk gazete:

Hürriyet – Namık Kemal ve Ziya Paşa

 

SÖZLÜK

İlk atasözleri sözlüğü:

Durub-ı Emsali Osmaniye – İbrahim Şinasi

İlk özdeyiş örnekleri:

Lehçetü’l Hakayık – Ali Bey

İlk Türkçe sözlük:

Kamus-i Türkî – Şemsettin Sami

Matbaada basılan ilk kitap:

Van Kulu Lügati

Türkçe ilk dil bilgisi kitabı:

Sarf-i Türkî – Süleyman Paşa

Yer adları bakımından zengin ilk sözlük:

Lehçe-i Osmanî – Ahmet Vefik Paşa

 

DİĞER

“edebiyat” kelimesini ilk kez kullanan:

İbrahim Şinasi

“günlük” terimini kullanan ilk sanatçı:

Falih Rıfkı Atay

2014 yılınca UNESCO’nun anma programına dahil ettiği ilk Türk kadın yazar:

Halide Edip Adıvar

Batılımı anlamda ilk edebiyat tarihçisi:

Fuat Köprülü

Bilinen ilk Türk destanı:

Alper Tunga Destanı

Bilinen ilk Türk yazarı:

Yollug Tigin

Çocuklar için yazılan ilk eser:

Hayriye – Nâbî

Çocuklardan yola çıkarak yazılan ilk nasihatname:

Nuşireven – Ahmed-i Dâî

En uzun ve yaşayan destan:

Manas Destanı

İlk edebî bilgiler kitabı:

Talim-i Edebiyat – Recaizâde Mahmut Ekrem

İlk edebî mektup örneği:

Şikâyetnâme – Fuzulî

İlk edebî tartışma:

Namık Kemal ve Ziya Paşa arasında cereyan etmiştir.

İlk edebî ve felsefi çeviri:

Muhaverat-ı Hikemîye – Münif Paşa

İlk edebiyat tarihçisi:

Abdulhalim Memduh Efendi

İlk fabl örneği:

Harnâme – Şeyhî

İlk günlük örneği:

Seyahat Jurnali – Direktör Ali Bey

İlk hatıra kitabı:

Babürnâme – Babür Şah

İlk İslamî destan:

Satuk Buğra Han Destanı

İlk kez noktalama işaretlerini kullanan sanatçı:

İbrahim Şinasi

İlk siyasetname örneği:

Kutadgu Bilig – Yusuf Has Hacip

İlk sosyolog sanatçı:

Ziya Gökalp

İlk söylev örneği:

Orhun Yazıtları

İlk tarih ve coğrafya ansiklopedisi:

Kamusu’l Alam – Şemsettin Sami

İlk Türk alfabesi:

Göktürk alfabesi

İlk Türkçe mevlit:

Vesiletü’n Necat – Süleyman Çelebi

İlk yazılı metinler:

Orhun Yazıtları

Materyalizmi ele alan ilk sanatçı:

Ahmet Mithat Efendi

Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan ilk ve tek Türk:

Orhan Pamuk

Otobiyografisini İngilizce yazan ilk Türk yazar:

Halide Edip Adıvar

Süslü nesrin ilk temsilcisi:

Tazarrunâme – Sinan Paşa

Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin:

Orhun Yazıtları

Türkçe yazılan ilk kitap:

Kutadgu Bilig – Yusuf Has Hacip

Yazıya geçirilen ilk masallar:

Billur Köşk Masalları

 

Hazırlayan: Ramazan Direkçi

PDF Dosyasını İndirmek İçin Tıklayın!

 

Paylaş
, , , ,
İlginizi Çekebilir
Fecr-i Âti Edebiyatı Genel Özellikleri, Şairleri
Cümlenin Ögeleri Çıkmış Soru Denemesi – MEB Kazanım Testleri (LGS ve TYT) | PDF
Karma Paragraf Yaprak Testleri
MEB 2024 Türkiye Geneli TYT ve AYT Denemesi | PDF

3 Responses

  2. Türkçe Öğretmeni
    Reply

    İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI

    1. İlk yazılı Türk belgeleri: Orhun Yazıtları
    2. İlk Türk adıyla kurulan devlet: Göktürkler
    3. İlk Türk alfabesi: Göktürk Alfabesi
    4. İlk Türk tarihçisi ve hatibi: Yollug Tigin
    5. İlk Türk destanları: Saka Destanları
    6. İlk sözlü edebiyat ürünleri: Sav, sagu, koşuk ve destan
    7. İlk yazılı edebiyat ürünleri: Orhun Yazıtları
    8. İlk Türk şehir destanı: Göç Destanı
    9. İlk Türk aşk şiiri örnekleri: Koşuklar
    10. İlk ağıt örnekleri: Sagular

    İLK İSLAMİ TÜRK ESERLERİ

    11. İlk İslami Türk eseri: Kutadgu Bilig
    12. İlk siyasetname: Kutadgu Bilig
    13. İlk mesnevi: Kutadgu Bilig
    14. İlk alegorik eser: Kutadgu Bilig
    15. İlk aruzlu Türk eseri: Kutadgu Bilig
    16. İlk Türkçe sözlük: Divânu Lugâti’t-Türk
    17. İlk Türk dil bilgisi kitabı: Divânu Lugâti’t-Türk
    18. İlk Türk dünyası haritasını içeren eser: Divânu Lugâti’t-Türk
    19. İlk ansiklopedik Türk sözlüğü: Divânu Lugâti’t-Türk
    20. İlk ahlak kitabı: Atabetü’l-Hakayık
    21. İlk didaktik manzum eserlerden biri: Atabetü’l-Hakayık
    22. İlk tasavvufi Türk eseri: Divan-ı Hikmet
    23. İlk Türk mutasavvıfı: Ahmet Yesevî
    24. İlk siyer örneklerinden biri: Siyer-i Nebi
    25. İlk Kur’an tefsiri örneklerinden biri: Satır Arası Türkçe Kur’an Tercümeleri

    DİVAN EDEBİYATI

    26. Anadolu sahasında ilk büyük mutasavvıf şair: Yunus Emre
    27. Anadolu sahasında ilk Türkçe mesnevi: Garibnâme
    28. İlk Türkçe mevlit: Vesîletü’n-Necât
    29. İlk şairler tezkiresi: Heşt Behişt
    30. İlk Osmanlı tarihçisi: Aşıkpaşazade
    31. İlk Osmanlı tarihi: Tevârîh-i Âl-i Osman
    32. İlk şehrengiz: Edirne Şehrengizi (Mesihî)
    33. İlk surnâme: Surname-i Hümayun (İntizamî)
    34. İlk büyük seyahatname: Seyahatnâme
    35. İlk hamse sahibi Türk şairi: Ali Şir Nevâî
    36. İlk hamse sahibi Osmanlı şairi: Nev’îzâde Atâyî
    37. İlk kadın divan şairlerinden biri: Mihri Hatun
    38. İlk kadın tezkire yazarı: Zübdetü’l-Eş’ar (Fatin Tezkiresi erkek yazara aittir; kadın tezkire yazarı yoktur, bu yüzden sınavlarda genellikle Mihri Hatun öne çıkar.)
    39. İlk büyük mesnevi şairlerinden biri: Şeyhî
    40. İlk hiciv ustalarından biri: Nef’î

    HALK EDEBİYATI

    41. İlk büyük tekke şairi: Yunus Emre
    42. İlk Bektaşi şairi: Kaygusuz Abdal
    43. İlk saz şairlerinden biri: Köroğlu
    44. İlk büyük halk hikâyeleri: Kerem ile Aslı, Âşık Garip
    45. İlk anonim halk edebiyatı ürünleri: Mani ve türkü örnekleri
    46. İlk cönk örnekleri: 16. yüzyıl
    47. İlk âşık tarzı şiir örnekleri: 16. yüzyıl ürünleri
    48. İlk nefes örnekleri: Bektaşi edebiyatı ürünleri
    49. İlk ilahi örnekleri: Yunus Emre
    50. İlk devriye örnekleri: Tekke edebiyatı ürünleri

    GAZETE VE YAYINCILIK

    51. İlk resmî gazete: Takvim-i Vekayi (1831)
    52. İlk yarı resmî gazete: Ceride-i Havadis (1840)
    53. İlk özel gazete: Tercüman-ı Ahval (1860)
    54. İlk edebî gazete: Tercüman-ı Ahval
    55. İlk özel gazeteyi çıkaranlar: Agâh Efendi ve Şinasi
    56. İlk mizah gazetesi: Diyojen
    57. İlk çocuk gazetesi: Mümeyyiz
    58. İlk kadın gazetesi: Terakki-i Muhadderat
    59. İlk resimli gazete: Ayine-i Vatan
    60. İlk çocuk dergisi: Mümeyyiz
    61. İlk uzun ömürlü edebiyat dergisi: Servetifünun
    62. İlk Fecriati bildirisinin yayımlandığı gazete: Servetifünun
    63. İlk Millî Edebiyat dergisi: Genç Kalemler
    64. İlk Türk Dil Kurumu dergisi: Belleten değildir; TDK’nin ilk yayın organı Türk Dili dergisidir.
    65. İlk Cumhuriyet dönemi mizah dergilerinden biri: Akbaba

    TANZİMAT EDEBİYATI

    66. İlk makale: Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi (Şinasi)
    67. İlk tiyatro eseri: Şair Evlenmesi
    68. İlk sahnelenen tiyatro: Vatan Yahut Silistre
    69. İlk edebî roman çevirisi: Telemak
    70. İlk yerli roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
    71. İlk edebî roman: İntibah
    72. İlk tarihî roman: Cezmi
    73. İlk realist roman: Araba Sevdası
    74. İlk köy romanı: Karabibik
    75. İlk natüralist roman: Karabibik
    76. İlk psikolojik roman denemesi: Zehra
    77. İlk psikolojik roman: Eylül
    78. İlk polisiye roman: Esrar-ı Cinayat
    79. İlk hikâye örnekleri: Letaif-i Rivayat
    80. İlk modern hikâye kitabı: Küçük Şeyler
    81. İlk gezi yazısı: Avrupa’da Bir Cevelan
    82. İlk anı örneği: Magosa Hatıraları
    83. İlk eleştiri eseri: Tahrib-i Harabat
    84. İlk edebiyat tarihi: Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye
    85. Batılı anlamda ilk edebiyat tarihçisi: Fuat Köprülü
    86. İlk bibliyografya eseri: Osmanlı Müellifleri
    87. İlk tezli roman: Turfanda mı Yoksa Turfa mı?
    88. İlk kadın romancı: Fatma Aliye Hanım
    89. İlk kadın çevirmen romancı: Fatma Aliye Hanım
    90. İlk şiir çevirileri kitabı: Tercüme-i Manzume

    SERVETİFÜNUN

    91. İlk mensur şiir kitabı: Mensur Şiirler
    92. İlk mensur şiir yazarı: Halit Ziya Uşaklıgil
    93. İlk pastoral şiir: Sahra
    94. İlk kafiyesiz şiir: Validem
    95. İlk aruzla yazılmış manzum tiyatro: Eşber
    96. İlk başarılı Batılı roman: Mai ve Siyah
    97. İlk büyük şehir romanı örneklerinden biri: Aşk-ı Memnu
    98. İlk çocuk şiirleri kitabı: Şermin
    99. İlk serbest müstezat örnekleri: Tevfik Fikret
    100. İlk modern roman tekniği uygulayıcılarından biri: Halit Ziya Uşaklıgil

    FECRİATİ VE MİLLÎ EDEBİYAT

    101. İlk edebî beyanname yayımlayan topluluk: Fecriati
    102. İlk edebî bildiri: Fecriati Beyannamesi
    103. İlk milliyetçi şiirlerin öncüsü: Mehmet Emin Yurdakul
    104. İlk hececi şairlerden biri: Mehmet Emin Yurdakul
    105. İlk Yeni Lisan hareketi dergisi: Genç Kalemler
    106. İlk Yeni Lisan makalesi: Ömer Seyfettin’in Genç Kalemler’deki yazıları
    107. İlk Millî Edebiyat romanlarından biri: Yeni Turan
    108. İlk Millî Edebiyat hikâyecisi: Ömer Seyfettin
    109. İlk modern Türk hikâyecisi: Sami Paşazade Sezai
    110. İlk Türkçü şiir örneklerinden biri: Türkçe Şiirler (Mehmet Emin Yurdakul)

    CUMHURİYET DÖNEMİ

    111. İlk Kurtuluş Savaşı romanı: Ateşten Gömlek
    112. İlk köy notları kitabı: Bizim Köy
    113. İlk Köy Enstitülü yazar: Mahmut Makal
    114. İlk toplumcu gerçekçi şair: Nazım Hikmet
    115. İlk serbest nazım örnekleri: Nazım Hikmet
    116. İlk serbest şiir kitabı: 835 Satır
    117. İlk video edebiyat dergisi: Son Ümit
    118. İlk Nobel ödüllü Türk yazar: Orhan Pamuk
    119. İlk büyük deneme yazarı: Nurullah Ataç
    120. İlk büyük röportaj yazarı: Yaşar Kemal
    121. İlk büyük fıkra yazarı: Ahmet Rasim
    122. İlk şehir monografisi: Beş Şehir
    123. İlk büyük biyografik romanlardan biri: Bir Bilim Adamının Romanı
    124. İlk köy gerçekçiliği örneklerinden biri: Bizim Köy
    125. İlk epik tiyatro örneklerinden biri: Keşanlı Ali Destanı
    126. İlk kabare tiyatrosu: Vatan Kurtaran Şaban

    YAZARLAR VE ESERLERLE İLGİLİ İLKLER

    127. İlk Nobel ödüllü Türk edebiyatçısı: Orhan Pamuk
    128. İlk kadın romancı: Fatma Aliye Hanım
    129. İlk kadın şairlerden biri: Mihri Hatun
    130. İlk kadın yazarlarımızdan biri: Zafer Hanım
    131. İlk kadın oyun yazarı: Fatma Nudiye Yalçı
    132. İlk modern eleştirmen: Namık Kemal
    133. İlk modern tiyatro yazarı: Şinasi
    134. İlk modern romancı: Şemsettin Sami
    135. İlk modern hikâyeci: Sami Paşazade Sezai
    136. İlk modern gezi yazarı: Ahmet Mithat Efendi
    137. İlk modern anı yazarı: Namık Kemal
    138. İlk modern denemeci: Nurullah Ataç
    139. İlk büyük realist romancı: Halit Ziya Uşaklıgil
    140. İlk büyük natüralist romancı: Nabizade Nazım

    DERS KİTAPLARINDA SIK GEÇEN DİĞER İLKLER

    141. İlk Osmanlı matbaası: İbrahim Müteferrika Matbaası
    142. İlk basılan Türkçe kitap: Vankulu Lügati
    143. İlk Türk matbaacısı: İbrahim Müteferrika
    144. İlk tercüme odası: Tercüme Odası (1833)
    145. İlk Darülfünun girişimi: 1846
    146. İlk Türk Dil Kurultayı: 1932
    147. İlk Türk Dil Kurumu başkanı: Samih Rifat
    148. İlk Türk Tarih Kurumu başkanı: Yusuf Akçura
    149. İlk Harf İnkılabı sonrası yayımlanan alfabe kitabı: Millet Mektepleri Alfabeleri
    150. İlk Dil Bayramı: 26 Eylül 1932

Yorum Yap

MENÜ