facebook groups   google play

Tevriye Nedir?

Birden çok anlamı olan bir kelimenin çokça bilinen yakın anlamını kullanıp uzak anlamını kastetmeye tevriye denir. Aşağıdaki verilen örnek edebi sanatın akılda kalması açsında sıkça başvurulan örnektir. 
UYARI: Tevriyede sesteş sözcükler bir kez söylenip her iki anlamıyla kullanılır. 

UYARI: Tevriyede kelimenin her iki anlamı da gerçek anlamdır ama kinayede kelime hem gerçek hem mecaz anlamda kullanılmaktadır. 

➤Bize Tahir Efendi kelp demiş 
    İltifatı bu sözde zahirdir 
    Maliki mezhebim zira 
    İtikadımca kelp Tahir'dir 

Tahir kelimesinin ilk kullanımına bakarsak, insan adı olup özel ad alarak kullanılır. İkincisi ise “temiz” anlamına gelen bir kullanımdır. Şair Tahir Efendi'nin kendisine kelp yani köpek dediğini ama maliki mezhebine köpeğin tahir yani temiz olduğunu söylemiştir. Burada amaç dini bir kuralı açıklamak değildir. Bu dini kural herkesçe bilinen bir kuraldır. Herkesçe bilinmeyen uzak anlamını kastederek kendisine köpek diyen Tahir Efendi'ye, hakaretini iade etmiştir. 

➤ Örtün üstüme, örtün serin karanlıkları 

Şiirde serin kelimesi hem sıcak olmayan hava hem de sermek anlamında kullanılmıştır. 

➤ Aşiyân-ı murg-ı dil zülf-i perişândadır 
     Kande olsam ey perî gönlüm senin yanındadır 

Çeviri:
Ey sevgili gönül kuşunun yuvası senin dağınık saçlarının arasındadır. 
Gönlüm hep senin yanındadır. 
Kande kelimesinin yakın anlamı “nerede”, uzak anlamı ise “kan içinde”dir. 

ÖRNEKLER: 
➤ Ulusun korkma nasıl nasıl böyle bir imanı boğar 
     Medeniyet dediğin tek dişi kalmış canavar 
(Ulusun: hayvanlar gibi ses çıkarsın; Ulusun: yüce ulu) 

Gül gülse dâim ağlasa bülbül aceb değül 
     Zirâ kimine ağla demişler kimine gül 
(Gül: Çiçek türü, gülmek: gülmek eylemi) 

➤ Sordum nigârı dediler âhbâb 
     Semt-i Vefâ'da Doğru yol'dadır 
(Vefa sözünde duran, sadık; Vefa: İstanbul'da semt adı) 
(Doğru yol: iffetli sevgili; Doğru yol: Vefa semtinde doğru yol caddesi ) 

➤ Verdim gönül o gül-ruhun alına aldanıp 
     Etmezdi kimse eylediğim rengi ben bana 
(al: kırmızı, al: hile tuzak ) 

➤ Bu kadar letafet çünkü sende var 
     Beyaz gerdanında bir de ben gerek 
(ben: vücuttaki siyah nokta, ben: şahıs zamiri)


Hazırlayan: Ömer Genceli

İçeriklerimiz, pdf anlatımlar dahil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunmaktadır. Telif haklarının herhangi bir şekilde ihlali, başka yerlerde isimsiz yayımlanması, çeşitli kitap kaynaklarında izinsiz yer alması, içeriğin izinsiz kopyalanıp başka bir isimle tanıtılması vb. ile yapan kişi, kişiler veyahut kurumlar hakkında gerekli işlemler başlatılacaktır. 
 Türkçe ve Edebiyat yönetimi.

Yorum Gönder

0 Yorumlar