facebook groups   google play

Teşbih Sanatı Nedir?

Teşbih sanatı, sözü daha etkili kılabilmek adına aralarında türlü benzerlik ilgisi bulunan iki şeyden, benzerlik açısından güçsüz olanı daha güçlü olana benzetmektir.  

Teşbih konusunda bize yardımcı olacak tam dört unsur bulunmaktadır. 
  • Kendisine benzetilen (Benzetme yönü açısından güçlü olan)
  • Benzeyen (Benzetme yönü açısından zayıf olan)
  • Benzetme edatı (gibi, sanki, meğerki, güya, tıpkı, nitekim, misali...)
  • Benzetme yönü
Not: Kendisine benzetilen yerine "benzetilen" denilirse bazen zihin karmaşası ortaya çıkabilir. Bu nedenle benzetilen değil de "kendisine benzetilen" demek, her zaman daha doğru olacaktır.

Ayrıntılı Benzetme
İçinde dört ögesi de bulunan benzetmedir. 

Aktı gönlüm su gibi sen serv-i dil-cûdan yana
➤ Kendisine benzetilen  : Su
➤ Benzeyen                    : Gönül
➤ Benzetme edatı           : Gibi
➤ Benzetme yönü           : Akmak

Burada güçlü olma özelliği, akma yönünden "su"ya aittir. Bu nedenle gönül, akma yönünden zayıftır. O halde diyebiliriz ki "kendisine benzetilen" sudur. Suya benzeyen ise gönüldür. Akış yeteneği ise benzetme yönüdür. Burada gibi, benzetme edatı görevini üstlenmiştir. 

Güneş gibi parlaktı gözleri yanımda.
➤ Kendisine benzetilen  : Güneş
➤ Benzeyen                    : Göz
➤ Benzetme edatı           : Gibi
➤ Benzetme yönü           : Parlaklık

Parlama yönünden güçlü olan güneştir. O halde "kendisine benzetilen" güneştir. Güneşe parlama yönünden "benzeyen" ise gözdür. Gibi, benzetme edatıdır. Burada benzetmeyi tamamlayan ise parlamaktır.

 Yalın, Uz Benzetme (Teşbih-i Beliğ)
Yalnız kendisine benzetilen ve benzeyen ile yapılan teşbih sanatıdır. Benzetme edatı ve yönünün söylenmeyişi, onu daha güzel ve etkili kılar. 

İnci dişin la'l-i lebin genc-i saâdettir yeter
Kân içre gevher bitmesin la'l-i Bedahşan olmasın
➤ Kendisine benzetilen  : İnci
➤ Benzeyen                    : Diş

Örnekte verilen "inci diş" sadece iki ögeyle yapılmıştır. Bu iki ögede dişler, inciye benzetilmiştir. Bu benzetme elbette parlama ilgisiyle yapılmıştır. Ancak benzetme edatı ve yönü verilmediği için teşbih-i beliğ yani yalın, en güzel benzetme olarak değerlenir. 

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
Şüheda fışkıracak, toprağı sıksan şüheda.
➤ Kendisine benzetilen  : Cennet
➤ Benzeyen                    : Vatan

Gürz ayaklı
Kalkan elli
Sancaktar olduğu
Sancak tutuşundan belli
➤ Kendisine benzetilen  : Gürz, kalkan
➤ Benzeyen                   : Ayak, el

İçeriklerimiz, pdf anlatımlar dahil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunmaktadır. Telif haklarının herhangi bir şekilde ihlali, başka yerlerde isimsiz yayımlanması, çeşitli kitap kaynaklarında izinsiz yer alması, içeriğin izinsiz kopyalanıp başka bir isimle tanıtılması vb. ile yapan kişi, kişiler veyahut kurumlar hakkında gerekli işlemler başlatılacaktır.   Türkçe ve Edebiyat yönetimi.