facebook groups   google play

Sıfat/ Ön Ad Nedir, Özellikleri Nelerdir? - PDF

Sıfat, bir adı nicelik, nitelik, yer, sıra bakımından belirten ya da niteleyen kelimelere denir. İsmin önünde geliyor oluşundan ötürü "ön ad" diye de adlandırılmaktadır.

Örnekler:
Kapkaranlık geceler sergiliyor ruhum senden uzakta.
  Sıfat             Ad

Taze günlerin ardından sergiliyor güneş sarı yüzünü.
Sıfat    Ad                                                Sıfat     Ad

Tam anlamıyla detaylara girmeden evvel yukarıdaki örnekleri inceleyelim. Ön ad yani sıfat, isimlerden önce gelerek onları nitelemiş. İsme "nasıl" sorusunu sorarak tespit ediyoruz.


Nasıl gece? > Kapkaranlık gece
Nasıl gün? > Taze gün
Nasıl yüz? > Sarı yüz




Sıfatları, kendi başlığı altında iki ana bölüme ayırırız. 
  1. Niteleme Sıfatları
  2. Belirtme Sıfatları
    1. İşaret Sıfatları
    2. Belgisiz Sıfatlar
    3. Sayı Sıfatları
      1. Asıl Sayı Sıfatı
      2. Sıra Sayı Sıfatı
      3. Üleştirme Sayı Sıfatı
      4. Kesir Sayı Sıfatı
    4. Soru Sıfatları
➤ Niteleme Sıfatları
Bir adın önüne gelerek onları renk, durum, biçim yönünden niteleyen sözcüklere "niteleme sıfatı" denir.
Niteleme sıfatlarını bulabilmek için isimlere "Nasıl?" sorusunu sormak gereklidir.

Örnekler:
Hırçın dalgalar vuruyor sahile, kızgın rüzgarın altında; kaybolmuş bir baharı arıyor gözlerim.
Sıfat     Ad                                    Sıfat    Ad                          Sıfat                  Ad


*** Adlaşmış Sıfat Nedir?
Çoğunlukla niteleme sıfatlarında ismin düşmesiyle ortaya çıkan sıfatlardır.

Sinirli insanlar hep zarar verirmiş.
  Sıfat     ad
Sinirliler hep zarar verirmiş.
Adl. sıfat

Bu savaş, iyi insanlarla kötü insanların savaşıdır.
               Sıfat   ad        Sıfat    ad
Bu savaş, iyilerle kötülerin savaşıdır.
                      Adl. sıfat

➤ Belirtme Sıfatları
Belirtme sıfatları, isimlerin önüne gelerek onları sayı, soru, işaret, belgisizlik yönünden belirtir. Her birinin farklı soruları vardır.

➤ İşaret Sıfatları (Gösterme Sıfatları)
İşaret sıfatları, varlıkları gösterme yoluyla belirten sıfatlardır. Çoğunlukla bu, şu, o, öteki, beriki, öyle, böyle, öbür şekilleriyle kullanılırlar. İsim soylu sözcüklerin önüne gelirler. 

Bu yoldan geçip gidiyor her şey.
Bilir misin, şu denizlerdir beni senden uzaklaştıran.
Öteki köyün çocukları yine uslu durmamış.

İşaret sıfatları, çekim eki aldıklarında işaret zamirine dönüşür: 
Sen bu hareketleri onaylıyor musun? 
      Sıfat 
 Sen bunu onaylıyor musun?
       Zamir 

 O, bu, şu gibi sözcüklerden sonra virgül kullanılması bu sözcükleri yine zamir yapar: 
 O adam, buraya gelecek. 
 Sıfat 
 O, buraya gelecek 
       Zamir
➤ Belgisiz Sıfatlar
Varlık ve nesnelerin miktarını ve sayısını açık, kesin olarak değil de belirsiz olarak bildiren sıfatlardır. Az, az buçuk, başka, bazı, bir, biraz, birçok, kimi, bir hayli, birtakım, bir sürü, bütün, tüm, çok, çoğu, fazla, her, hiç, hiçbir, nice, vb. sıfatlar, belirsizlik sıfatları olarak kabul edilirler. 

Çok insan gördüm şehirlerde, kendini kaybetmiş.
Sıfat
Biraz insanlık istiyorum.
Sıfat
Başka dertlerin varsa onu da anlatabilirsin.
Sıfat
Kimi olaylar, insanın başına birtakım sorunlar yaratır.
Sıfat
NOT: Bir kelimesi, kimi zaman belgisiz sıfat kimi zaman da sayı sıfatı olarak kullanılır. Belgisiz sıfat olarak kullanıldığında çoğunlukla niteleme sıfatından sonra gelirler ve "herhangi bir" anlamı katarlar. Sayı sıfatı ise çoğunlukla "tek, adet" anlamı katar.

Bugün güzel bir deneme buldum.               
               Belgisiz Sıfat
Sınava sadece bir kalemle girebilirsiniz.
                    Sayı Sıfatı
Belgisiz sıfatlar, çekim eki aldıklarında belgisiz zamire dönüşür: 
Ben konuyu kimi öğrencilere anlatamıyor gibiyim. 
                    Sıfat 
Yolda kimisi bu işe karşı çıkmış. 
           Zamir

➤➤ Sayı Sıfatları
İsimlerin önüne gelerek onları sayı bakımından belirten sıfatlara sayı sıfatları denir. Kendi içinde farklı gruplara ayrılırlar.
  • Asıl Sayı Sıfatları
Asıl sayı sıfatını tanımlarken sayıların adlardan önce gelerek onları belirtmesi ile oluşan sayı sıfatlarıdır. "Kaç" sorusuna cevap verirler.

Elimde tam olarak üç yüz beş çiçek var.
Aklımda beş bardak almak vardı.
Üç renk aklımı aldı dün.

  • Sıra Sayı Sıfatları
Varlıkların sayısını sıra biçiminde veren sıfatlardır. Bu sıfatlar -ıncı, -inci, -uncu, -üncü eklerini alır. "Kaçıncı" sorusuna cevap verirler.

Okul beşinci gününde olaylara sahne oldu.
Kitabın yetmiş beşinci sayfasını açmayı dene.

  • Üleştirme Sayı Sıfatları
Sayılara -er, -ar ekleri getirilerek kurulur. "Kaçar" sorusuna cevap verirler.

Sıraya üçer kişi otursun önce.
Herkese birer elma düştü.

  • Kesir Sayı Sıfatları
Varlıkların parçalarının bütüne olan oranını gösteren sıfatlardır. 

Bugün kuyumcudan çeyrek altın almayı düşünüyorum.
Mirastan üçte bir pay aldım.

➤➤ Soru Sıfatları
Normal olarak sıfatlara sorduğumuz bütün soruların birleştiği başlıktır. Ne, nasıl, hangi, kaç, kaçar, kaçıncı gibi sıfatlar soru sıfatları olarak kabul edilirler.

Ne yönden gitmemiz gerekiyor?
Bunlar nasıl sorular?
Hangi adamdı seni senden alan?
Kaçar kişi gelmiş sınava?

➤ Sıfatlarda Yapı
Yapı denildiği zaman akla gelen daima şu başlıklar olmalıdır:

  • Basit Sıfatlar
  • Türemiş Sıfatlar
  • Birleşik Sıfatlar
 Basit Sıfatlar
Hiçbir şekilde yapım eki almamış ve iki kelimeden oluşmamış sıfatlardır.

Güzel günler göreceğiz çocuklar!
Bak şu gökyüzüne, kara bulutlar çevrelemiş tepemizi.


 Türemiş Sıfatlar
Yapım eki ile oluşturulmuş sıfatlardır.

Sessiz dostluklara ihtiyacım var. (Ses+siz)
Onun hüzünlü gözlerini bir türlü unutamıyorum. (Hüzün+lü)
Benim çevremi saran heyecanlara ihtiyacım olduğunu sanma. (Sar+an)

Birleşik Sıfatlar
Birleşik sıfatlar, en az iki kelimeden oluşan ya da kurallı bir şekilde oluşturulan sıfatlardır.
Bu sıfatları iki başlık altında inceleriz:
  • Anlamca Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar
  • Kurallı Birleşik Sıfatlar
    • -lı, -lık, -sız ekiyle kurulanlar
    • İyelik ekiyle kurulanlar
➤ Anlamca Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar
En az iki kelimenin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş sıfatlardır. Bu sıfatlar anlam yoluyla kaynaşmıştır.

Birkaç gün ortalarda görünmeyelim.
Cingöz insanlardan haz almıyorum.
Onun birçok şarkısı kayıp.

➤ Kurallı Birleşik Sıfatlar
➤ Anlamca Kaynaşmış Birleşik Sıfatlar

➤   -lı, -lık, -sız ekiyle kurulanlar
Sıfat tamlamalarında ismin üzerine -lı, -lık, -sız eklerinden birinin getirilmesiyle bu tamlamanın tamamı sıfat yapılır. Böylelikle kurallı bir birleşik sıfat ortaya çıkar.

Mavi göz
Sıfat  Ad
Mavi göz + lü 
Sıfat  Ad
[Mavi göz] dev
   Sıfat           Ad

Kırmızı şapka
Sıfat      ad
Kırmızı şapka+lı
Sıfat       ad
[Kırmızı şapka] kız
        Sıfat            ad

On    para
Sıfat   ad
On    para+lık
Sıfat  ad
[On paralık] adam
   Sıfat            ad

➤   İyelik ekiyle kurulanlar
Sıfat tamlamalarında ismin üzerine iyelik eklerinden birinin getirilip ad ve sıfatın yer değiştirmesi sonucu tüm tamlamanın sıfat olması durumuna kurallı birleşik sıfat denilir.

Çatlak cam
Sıfat     ad
Çatlak cam+ı
      ⬊  ⬋
[Camı çatlak] ev
      Sıfat         ad

Bozuk araba
Sıfat     ad
Bozuk araba+s+ı
      ⬊  ⬋
[Araba bozuk] adam

      Sıfat         ad


Sorularda "Aşağıdaki birleşik sıfatlardan hangisi farklı bir yolla kurulmuştur?" denildiği zaman birleşik sıfatların kuruluş yollarını anımsayınız. 
NOT:
PDF içeriği indirmeye açıktır.

İçeriklerimiz, pdf anlatımlar dahil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunmaktadır. Telif haklarının herhangi bir şekilde ihlali, başka yerlerde isimsiz yayımlanması, çeşitli kitap kaynaklarında izinsiz yer alması, içeriğin izinsiz kopyalanıp başka bir isimle tanıtılması vb. ile yapan kişi, kişiler veyahut kurumlar hakkında gerekli işlemler başlatılacaktır. 
 Türkçe ve Edebiyat yönetimi.