facebook groups   google play

İstiare (Eğretileme) Nedir, İstiare Çeşitleri Nelerdir?

Benzetmenin ana unsurlarından olan benzeyen ve kendisine benzetilenden yalnızca birisi kullanılarak yapılan benzetme türüdür. 

ÖSYM genel olarak şu tanımı sormaktadır: "Bir sözcüğün benzetme amacı güdülerek başka bir sözcüğün yerine kullanılmasına denir."

UYARI!
Bir sözcüğün benzetme amacı güdülerek başka bir sözcüğün yerine kullanılması "istiare", benzetme amacı güdülmeden başka bir sözcüğün yerine kullanılması "mecazımürsel"dir.

İstiare için aşağıdaki üç özelliğin olması gerekir:

  1. Kelime gerçek anlamı dışında kullanılmalıdır.
  2. Kelimenin gerçek anlamının görülmesine bir engel olmalıdır. 
  3. Benzetme amacı güdülmelidir.

Korkudan dona kalmak, nefes tüketmek, canlı cenaze, yaşayan ölü gibi örnekler birer istiaredir ve günlük konuşmalarımızda sıkça kullanıyoruz.
ÖRNEK:  O kaçın kurasıdır. O tilkiye güven olmaz. 

Benzeyen: insan
Kendisine Benzetilen:  tilki

Yaptıkları açısından insan tilkiye benzetilmiştir.  Yukarıdaki iki unsurdan sadece kendisine benzetilen öge olan tilki söylenerek istiare yapılmıştır.

Dikkat 1: İstiare kısaltılmış teşbihtir.
Dikkat 2: Benzeyen ve kendisine benzetilen bir arada kullanılırsa istiare değil benzetme olur.
Dikkat 3: İstiarede teşbih edatı yoktur.
Dikkat 4: Eğreti, istiare “geçici, takma” anlamına gelir. 
Dikkat 5: Eğretileme bir manada deyim aktarmasıdır.  

İstiare; açık istiare, kapalı istiare ve yaygın istiare olmak üzere üçe ayrılır.

1. Açık İstiare (İstiare-i Musarraha)
Benzetme unsurlarından yalnızca kendisine benzetilenin kullanıldığı istiare türüdür. Tabiattan insana yapılan aktarmalar birer açık istiare örneğidir. Günlük hayatta sesi kötü olan birine “karga”, sesi güzel olana “bülbül” denmesi açık istiare örneklerinden sadece birkaçıdır. 

ÖRNEKLER:
Dişi kuş yuvayı kurar. 
(kendisine benzetilen: dişi kuş , benzeyen:  insan)

Âşiyân-ı mürg-i dil zülf-i perişanındadır 
Kanda olsam ey perî gönlüm senin yanındadır 
(kendisine benzetilen: peri, benzeyen: insan)

Şakaklarıma kar mı yağdı, ne var?  
(kendisine benzetilen: kar, benzeyen: saç)

Geçenlerde bir çınarımızı daha kaybettik. 
(kendisine benzetilen: çınar, benzeyen:  sanatçı- yazar)

2. Kapalı istiare ( İstiare-i Mekniye)
Benzetme unsurlarından yalnızca benzeyenin yani zayıf ögenin söylendiği istiarelere kapalı istiare denir. 
Kapalı istiare yapılırken kendisine benzetilen yer almıyorsa dahi bu ögeye ait bir özellik kullanılarak o unsur hissettirilebilir.

Derinden derine ırmaklar ağlar  
(kendisine benzetilen: insan, benzeyen ırmak)

Uzaktan uzağa çoban çeşmesi 
(kendisine benzetilen:insan, benzeyen: çoban çeşmesi)

I. Mısrada insana ait özellik olan ağlamak ırmağa aktarılarak kapalı istiare yapılmıştır. Yine ikinci mısrada da anı durum geçerlidir. Ayrıca kendisine benzetilen unsur olan insana ait “ağlamak” kullanılarak o unsur hissettirilmiştir.
UYARI: Kişileştirme yani teşhis sanatının olduğu yerde kapalı istiare de vardır.
Tekerlek yollara bir şeyler anlatıyor.
(Tekerlek insan gibi düşünülerek kişileştirilmiştir.)

3. Temsili İstiare (Yaygın, Mürekkeb İstiare)
Benzetmenin ana ögelerinden (benzeyen, kendisine benzetilen) birinin kullanılması ve bu ögeyi tamamlayıcı istiarelerin ya da benzetmelerin kullanılmasından meydana gelen istiare türüdür.

ÖRNEKLER:
Nice demdir ki gülün eyledi bülbülden dȗr
Dâd elinden bu şikest olası künc-i kafesin

Künc-i kafes ile ruhun kafesi olan bedenden bahsediliyor. Yani beden hapse benzetilmiştir. Bu istiareyi de tamamlamak için de bülbül teşbihi kullanılarak istiare kuvvetlendirilmiştir.

Artık demir almak günü gelmişse zamandan
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan
Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil, ne de bir kol    
Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli,

Kendisine Benzetilen: gemi 
Benzeyen: tabut ( Söylenmemiştir) 

Sessiz Gemi şiirinde kendisine benzetilen unsur olan “gemi” kullanılarak ölüm töreni anlatılmıştır. Oradaki gemi tabuttur. Meçhule gitmesi, limandan ayrılması uğurlayanların olması, istiareyi tamamlayıcı niteliktedir.

Hazırlayan: Ömer Genceli

İçeriklerimiz, pdf anlatımlar dahil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nca korunmaktadır. Telif haklarının herhangi bir şekilde ihlali, başka yerlerde isimsiz yayımlanması, çeşitli kitap kaynaklarında izinsiz yer alması, içeriğin izinsiz kopyalanıp başka bir isimle tanıtılması vb. ile yapan kişi, kişiler veyahut kurumlar hakkında gerekli işlemler başlatılacaktır. 
 Türkçe ve Edebiyat yönetimi.

Yorum Gönder

0 Yorumlar